Polski

Historia zamku w Tematínie

 

Zamek Tematín znajduje się paśmie górskim Góry Inowieckie w zachodniej Słowacji.  Ze wzgórza zamkowego rozpościera się szeroki widok na dolinę rzeki Wag, która jest najdłuższą rzeką na Słowacji. Zamek Tematín był jednym z zamków warownych na pograniczu Węgier, a jednocześnie stanowił miejsce schronienia dla obywateli na wypadek zagrożenia.

Zamek został zbudowany około 1250 r. tuż po inwazji wojsk tatarskich na nasze terytorium – przed najazdem tatarskich jeźdźców były w stanie obronić się jedynie kamienne budowle.

Zamek przechodził z rąk do rąk kilku ważnych i bogatych rodzin, które stopniowo obiekt dokańczały i umacniały jego fortyfikacje. Obecną formę nadano mu około 1700 roku, kiedy to zamek był własnością rodziny Berčéni. Mikuláš Berčéni był rzekomo nauczycielem szermierki i uczył francuskich muszkieterów na dworze francuskiego monarchy Ludwika XIV, później zaś został głównym generałem oddziałów powstańczych Franciszka Rákoczy’ego II. Po klęsce tego powstania musiał opuścić zamek, a wojska cesarskie w 1710 roku spaliły budowlę. Wówczas zamek opustoszał i zaczął popadać w ruinę.

 

Stowarzyszenie obywatelskie Hrad Tematín

Stowarzyszenie obywatelskie Hrad Tematín w 2007 roku założyła grupa studentów przy współudziale przyjaciół i znajomych, którzy zajęli się ratowaniem zamku. Na wiosnę 2008 roku rozpoczęły się intensywne prace, polegające na koszeniu i wycince drzew. Do 2014 roku roboty przeważnie odbywały się w weekendy, natomiast po roku 2014 Stowarzyszenie zdecydowało się przystąpić do projektu „Odbudowa zamków z pomocą bezrobotnych“, który jest realizowany w ramach współpracy Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Pracy, Spraw Socjalnych i Rodziny. Pracownicy sezonowi pracują na zamku prze 6 do 7 miesięcy w roku, w weekendy zastępują ich wolontariusze. Prace na zamku są finansowane z grantów Ministerstwa Kultury RS, rozmaitych fundacji, z dobrowolnie przekazanej części odprowadzonego podatku dochodowego czy też z datków darczyńców, którzy w ten sposób pomagają w pokryciu kosztów, niezbędnych do realizacji projektu.

 

Badania archeologiczne

Badania archeologiczne na zamku Tematín trwają od 2010 roku i koncentrują się na miejscach uszkodzonych przez wady statyczne, miejscach poddanych niezbędnej konserwacji lub miejscach, w których prace ochronne są bezwzględnie potrzebne. Prowadzone są pod nadzorem licencjonowanych archeologów, Regionalnego Urzędu Zabytków oraz architektów historycznych. Wszystkie czynności wykopaliskowe wykonywane są wyłącznie ręcznie, bez użycia ciężkiego sprzętu. Wyniki badań pomagają zrekonstruować życie naszych przodków w tym miejscu, a jednocześnie pomagają nam lepiej zapoznać się z etapami przebudowy zamku w przeszłości. Informacje te pomagają również określić zakres i sposób realizacji prac konserwatorskich. Znaleziska są katalogowane i przekazywane pod zarząd właściwego muzeum. Po zakończeniu prac w salach wystawowych, część tych znalezisk zostanie wystawiona bezpośrednio na zamku.

Cel ratowania zamku

Celem jest zachowanie i ochrona oryginalnych części za pomocą konserwacji i częściowej renowacji niezbędnych elementów. Nie jest realizowana dobudowa nowych elementów na starych fundamentach, ponieważ nie znamy ich dawnej formy. Nie zachowały się żadne przedstawienia ani dokumenty, które by nam wyraźnie wskazywały, jak wyglądały techniczne szczegóły. Miejsce zamku w świadomości obywateli oraz jego usytuowanie w środowisku naturalnym wskazują, że będzie on skromnym obszarem edukacyjnym i prezentacyjnym w otoczeniu pięknej przyrody. W ramach kilkudniowych kursów ludzie będą dokształcać się w zakresie rozmaitych rzemiosł historycznych, a tym samym przyczynią się do zachowania dawnych technik rzemieślniczych, które dziś bezpowrotnie giną.